نویسنده

 

نقاشى هنرمند فلسطینى، نمایش درد، مظلومیت، ایثار و دفاع‏
در حاشیه برگزارى همایش سه روزه «انتفاضه، گامى به سوى آزادى»
گفتگو با خانم اعتدال شریف‏

محبوبه پلنگى‏

همایش «انتفاضه، گامى به سوى آزادى» به همت کمیته دانشجویى دبیرخانه کنفرانس بین‏المللى حمایت از انتفاضه فلسطین و با حضور جمعى از افراد سیاسى و فرهنگى ایران و فلسطین و دانشجویان در دانشگاه تهران برگزار گردید. در این همایش سه روزه جمعى از دانشجویان فعال فلسطین به منظور بسترسازى براى طرح علمى و آکادمیک موضوع فلسطین در دانشگاههاى ایران و رایزنى با دانشجویان ایرانى حضور داشتند و استادان دانشگاههاى ایران و فلسطین نیز ضمن ارائه مقالاتى در زمینه موضوعاتى مرتبط با انتفاضه فلسطین به ارائه دیدگاهها پرداختند. در حاشیه این همایش، نمایشگاهى در تاریخ 2/6/82 یک ماهه با هدف حمایت از انتفاضه فلسطین و با مشارکت کمیته حمایت از انتفاضه مردم فلسطین مجلس شوراى اسلامى و باشگاه دانشجویى دانشگاه تهران و فرهنگستان هنر برپا شد که مجموعه آثار یازده هنرمند فلسطینى در این نمایشگاه به معرض دید علاقه‏مندان موضوع فلسطین قرار گرفت. خانم‏ها اعتدال شریف و سامى الزورد یانوان هنرمندى بودند که در این نمایشگاه شرکت کرده بودند، با خانم اعتدال شریف به گفتگو نشستیم.

 * *

پیام زن: خانم شریف، از آنجا که هنر فلسطین همانند هنر همه کشورهاى آزادى‏خواه داراى زبان و قرائتى است که مشخص است، از آثار به نمایش در آمده در این نمایشگاه صحبت کنید.

- همان طور که مى‏دانید و مى‏بینید، آثار یک هنرمند فلسطینى و آثار به نمایش در آمده در این نمایشگاه از نظر کیفیت، زبان و بیان بسیار خاص است و تک تک این آثار از نظر زبان و بیان قابل توجه و تحلیل است. آثارى که در این نمایشگاه به معرض دید گذارده شده است، اثر هنرمندانى است که همگى در کشورهاى هم‏جوار فلسطین زندگى مى‏کنند و به این ترتیب از نزدیک با مشکلات و مسائل سرزمین مادرى‏شان درگیر هستند و همه آنها پر از رمز و رازند و به نوعى مبارزه مردم فلسطین را به همه آزادى‏خواهان تفهیم مى‏کند.

هنرمندان فلسطینى که در کشورهاى هم‏جوار زندگى مى‏کنند چگونه مى‏توانند اثرى را خلق کنند که گویاى مبارزه و مقاومت مردم آن سرزمین باشد در حالى که آنها با سرزمین‏شان فاصله دارند؟

- ما لحظه به لحظه در جریان اخبار و زندگى جارى در سرزمین‏مان هستیم و در کلیه آثارى که مى‏بینید همه حاکى از بیان حقیقت و حقانیت مردم ما و مبارزه و مقاومت همه فلسطینى‏ها و بازگشت به کشورمان است و روح ما با آنها پیوند دارد و ما مى‏خواهیم به کشورمان برگردیم نه جاى دیگر.

از خودتان بیشتر بگویید که در خلق آثار چه احساسى دارید و چگونه با تصویر، خود را به مردم‏تان پیوند مى‏زنید؟

- ما هنرمندان فلسطینى براى زنده نگه داشتن شعله‏هاى درونى قیام مردم فلسطینى از هیچ تلاشى فروگذار نمى‏کنیم و با وجودى که طى چهل سال گذشته مجبور بودیم در کشورهاى همسایه فلسطین سکنى داشته باشیم، آثار هنرى‏مان را در شرایطى که در اردوگاههاى اسکان آوارگان و در شرایط نامساعد و نابسامان به سر مى‏بردیم خلق کردیم. به همین دلیل آثار هنرى ما تحت تأثیر این شرایط از فضاى خاصى برخوردار است.

مردم دنیا از جمله ایران، فلسطین را با انقلاب سنگ و انتفاضه مى‏شناسند در حالى که امروز ما شاهد آثارى به این عظمت و زیبایى از هنرهاى تجسمى فلسطین هستیم. آیا در زمینه‏هاى دیگر هنرى مردم فلسطین فعال هستند؟

- کمیته هنرمندان فلسطینى که از 30 سال پیش تشکیل شده و بسیارى از بانیان و هنرمندان این کمیته در طى سال‏ها از دنیا رفته‏اند. کمیته هنرمندان فلسطینى در 50 کشور دنیا از جمله سوئیس، اسپانیا، پرتغال، مسکو، هلند، فنلاند، آمریکا، مصر، امارات و ... نمایشگاههایى برگزار کرده‏اند.

شما عضو این کمیته هستید؟

- بله و در اغلب این نمایشگاهها آثارم حضور داشته است.

رژیم غاصب صهیونیستى، نسبت به برگزارى این نمایشگاهها و نمایش مظلومیت مردم فلسطین عکس‏العملى نشان نمى‏دهد؟ و به زبان دیگر آیا آثار هنرى در این جنگ و مقاومت آسیبى دیده است یا نه؟

- یادم مى‏آید در سال 1982 در بیروت نمایشگاهى بزرگ برگزار گردید که با حرکت حساب‏شده نیروهاى صهیونیستى، آن مکان بمباران شد و بسیارى از آثار هنرىِ هنرمندان فلسطینى از بین رفت. صهیونیست‏ها حتى تاب و توان دیدن آثارى را که غصب ایشان و مظلومیت مردم را مى‏رساند نداشتند و این کار و عمل از سوى اشغالگران، پافشارى دولت غاصب براى اثبات گفته ناحقش که «قدس» عربى نیست را مى‏رساند. اما هنرمند فلسطینى تلاش مى‏کند تا میراث پراکنده‏شده خود را در جهان جمع‏آورى و احیا کند و مرتباً از آن در هر مجالى که بتواند سخن بگوید.

شما از رمز و راز آثار نقاشى و مجسمه‏سازى هنرمندان فلسطینى گفتید؛ به چند تا از آنها مى‏شود اشاره کنید.

- کبوتر که در اغلب آثار هنرمندان فلسطینى هست نشانه پرنده‏اى است که به لانه‏اش برمى‏گردد و زن همان طور که مى‏بینید در بیش از 9 درصد آثار دیده مى‏شود، نمادى از عشق و وفادارى است.

اشاره به زن کردید. در اغلب آثار هنرمندان فلسطینى در این نمایشگاه زن دیده مى‏شود.

- به نظر ما فلسطینى‏ها، زن همان عشق و وفاست. زن مادر و همسر است، زن زمینى است که مرد و مبارزه را به بار آورده است و در حقیقت عنصر زیباترین میراث‏هاست. زن کبوترى سفید است. زن براى اثبات تمدن و میراث فرهنگى و انتقال آن به نسل‏هاى آینده در حال مبارزه است.

با توجه التقاطى‏شدن فرهنگ مردم فلسطین به جهت مهاجرت و تأثیر فرهنگ‏هاى مختلف در تربیت و حفظ آداب و رسوم اصیل فلسطینى و انتقال میراث فرهنگى، مسئولیت زنان فلسطینى در خارج از مرزها بیشتر است و در داخل از کشور هم دمیدن روح مبارزه؛ در این مورد نظر شما چیست؟

- مردم فلسطین در سراسر دنیا پراکنده شده‏اند و به طور طبیعى بچه‏هاى آنان در سرزمین‏هاى دیگر زاده مى‏شوند. اما یک فلسطینى، یک زن فلسطینى ایمانى دارد که در حفظ فرهنگ ملى و میراث فرهنگى‏اش احساس مسئولیت مى‏کند و براى حفظ آداب و رسوم و فرهنگ فلسطینى، پاى‏بندى به اعتقادات و میراث فرهنگى وجود دارد و در کمتر جایى از دنیا دیده شده است که این فرهنگ کمرنگ شود و با تشکیل کمیته میراث فرهنگى فلسطین در این خصوص تأکید بیشتر مى‏کنیم.

در آثار و خلق اثر هنرى تا چه حد پاى‏بندى به حفظ میراث فرهنگى وجود دارد؟

- در نقاشى‏هایمان جلوه‏هایى از فرهنگ فلسطین را در کنار مبارزات این مردم به نمایش مى‏گذاریم. براى مثال مى‏توان به ترسیم پیکر زنان فلسطینى با لباس محلى که بیش از 200 سال قدمت دارد اشاره کرد.

چه تعداد هنرمند نقاش فلسطینى اعم از مرد و زن در جهان وجود دارند و آیا همه اینها در رابطه با مبارزه و مقاومت انتفاضه آثارشان را تخصیص داده‏اند؟

- حدود 55 هنرمند درجه یک فلسطینى در سراسر دنیا پراکنده هستند که در این نمایشگاه تنها با 20 نفر از آنها ارتباط برقرار گردیده است و آثارشان را به ایران منتقل کرده‏ایم. اما مى‏توان گفت همه آنها متأثر از مقاومت چندین ساله کشورشان هستند و با آخرین تحولات فلسطین هماهنگ هستند.

من یک بار دیگر این سؤال را مطرح کردم که یک هنرمند فلسطینى چگونه مى‏تواند در خلق آثار هنرى با آخرین تحولات فلسطین هماهنگ باشد در حالى که در خارج از مرزها زندگى مى‏کند؟

- اگر چه در خارج از مرزها زندگى مى‏کنیم ولى سعى مى‏کنیم آن گونه زندگى کنیم که گویى در داخل سرزمین خود هستیم، چه در حفظ آداب و رسوم و نوع لباس پوشیدن و حتى غذا خوردن و آثارمان رنگ و بوى وطن دارد. مگر نه اینکه آیت‏اللَّه خمینى سال‏ها دور از وطن بود و در پاریس بود ولى حوادث وطن را دنبال مى‏کرد؟

به تشکیل کمیته میراث فرهنگى اشاره کردید، این کمیته چیست و با چه اهدافى تشکیل شده است.

- کمیته میراث فرهنگى فلسطین در بیروت تشکیل شده است و سعى و تلاش در حفظ و احیاء فرهنگ پراکنده فلسطین را دارد. به همین دلیل در همه مجالس و کنفرانس‏ها هر مجالى که باشد راجع به آن حرف مى‏زند و در هر نقاشى، آن را رسم مى‏کند تا زمانى که به سرزمین مادرى و آباء و اجدادى‏مان برگردیم. تئاتر، هنرهاى زیبا، لباس سنتى، موسیقى و آواز فلسطینى و ... همه جزئى از میراث مردمى فلسطین هستند و ما فعالیت و تلاش مى‏کنیم تا آن را زنده نگه داریم.

در کنار سنگ قلاب‏ها و اطلاعات یکسویه از جمع مردم فلسطین و سلطه‏اى که رژیم صهیونیستى روى این مردم دارد، هنر مقاومت در زمینه شعر و تجسمى را در زندگى مى‏توان دید؟

- آنچه که ما تصویر کردیم، سختى‏هاى مقاومت و زندگى مردم در خیمه‏ها و خیالات و رؤیاى بازگشت خودمان به وطن و همچنین صورت‏هاى زیباى رزمندگان را رسم کردیم.
باران و مردم در زیر باران در چادرهاى آوارگان را رسم کردیم و اسلحه و سنگ قلاب‏ها را و آفتاب را که سمبل آزادگى است و این آثار را در قالب پوستر در سراسر دنیا و وطن‏مان به نمایش گذاشتیم و به درون زندگى مردم رسوخ دادیم.
ما تاکنون بدون هیچ کمک و مساعدتى آثار را با وجود سختى شرایط زندگى از شهرى به شهر دیگر و از کشورى به کشور دیگر برده‏ایم تا حقانیت‏مان را اثبات کنیم. تا اینجا که در کشور جمهورى اسلامى ایران با حمایت فرهنگستان هنر این نمایشگاه را برگزار کردیم.

از چگونگى برگزارى این نمایشگاه صحبت کنید.

- همان طور که گفتم این نمایشگاه که اکنون در تهران در گالرى صبا، فرهنگستان هنر برگزار شد گام منحصر به‏فردى بود و به عنوان جلوه‏گاه حمایت دولت ایران از نهضت انتفاضه مى‏باشد.

در آخر، پیامى براى مردم ایران که با مبارزات فلسطین، همیشه همگام و همسو بوده‏اند!

- همان طور که شما در طرح‏ها، نقاشى‏ها و معمارى‏هایتان، تاریخ هنر ایران را مى‏بینید، ما هنرمندان فلسطینى در آثارمان، در هر جاى دنیا که باشیم به بیان حقانیت‏مان تأکید خواهیم کرد و به بازگشت به کشورمان اشاره خواهیم داشت، ما به کشورمان باز خواهیم گشت و کبوتر آثار ما، کبوترى است که به سرزمینش برمى‏گردد.

پیام زن: با تشکر از اینکه وقت‏تان را به ما دادید.